Среде пустината Каракум, далеку од секој град, лежи огромна дупка во земјата во која гори оган. Ноќе нејзиниот сјај се гледа од километри, како прозорец кон подземниот свет. Пламените играат по ѕидовите, а воздухот трепери од топлината. Ова е гасниот кратер Дарваза, познат низ светот како „Портата на пеколот“.
Оган среде пустината
Кратерот се наоѓа во централен Туркменистан, околу 260 километри северно од главниот град Ашхабад, во близина на некогашното село Дарваза. Широк е околу 70 метри и длабок околу 30 метри. Неговите ѕидови се покриени со стотици мали пламени, кои горат од гасот што излегува од пукнатините.
Туркменистан има едни од најголемите резерви на природен гас во светот, а пустината Каракум е полна со гасни наоѓалишта. Дарваза е само едно, но најпознато, место каде тој гас излегува на површина.
Како настанал
Најпознатата приказна вели дека во 1971 година советски геолози дупчеле тука во потрага по нафта и гас. Земјата под опремата пропаднала и се создал кратер што испуштал метан. За да спречат ширење на отровниот гас, геолозите го запалиле, очекувајќи да изгори за неколку дена. Огнот, сепак, гори и денес.
Точната историја не е потврдена, бидејќи советските документи не се објавени. Некои туркменски геолози тврдат дека кратерот настанал уште во 1960-тите, а дека е запален дури во 1980-тите. Едно е сигурно: огнот гори повеќе од половина век.
Огнот што згаснува
Туркменските власти долго размислуваат дали да го изгаснат огнот, бидејќи гасот што гори е изгубено богатство, а метанот што бега е штетен за климата. Тогашниот претседател во 2022 година наредил да се најде начин за гаснење.
Во 2025 година, туркменски експерти објавија дека пламенот е намален речиси трипати, со дупчење бунари околу кратерот што го собираат гасот. Кон крајот на 2025 година државната компанија Туркменгаз најави нов бунар што треба целосно да го пренасочи гасот. Туристите веќе гледаат помалку и послаби пламени, па ако сакате да ја видите Портата на пеколот, можеби немате многу време.
Ноќ во Каракум
Најдобро време за посета е ноќта, кога сјајот на огнот е најсилен. Туристичките агенции поставуваат јурти и шатори на неколку стотини метри од кратерот, нудат вечера со шашлик и чај, а ноќта се поминува под небо полно со ѕвезди, далеку од секое светло.
Пустината Каракум, „црн песок“, зафаќа речиси 70 проценти од Туркменистан. Во неа живеат камили, гуштери и пустински лисици, а во близина на Дарваза има и уште два помали кратери, едниот со вода, другиот со кал што ври.
Ашхабад – градот од бел мермер
Пред или по кратерот, повеќето патници поминуваат низ Ашхабад, еден од најнеобичните главни градови на светот. Тој е запишан во Гинисовата книга на рекорди како град со најмногу згради обложени со бел мермер. Широките празни булевари, златните споменици и фонтаните создаваат речиси нестварна атмосфера.
Практични совети
Виза. Туркменистан е една од најзатворените земји на светот. Туристичка виза се добива само со писмо-покана од локална агенција, а патувањето мора да биде организирано од неа.
Пари. Официјалниот курс е фиксиран, а пазарниот е многу повисок. Носете готови долари или евра во нови банкноти, бидејќи странските картички речиси не работат.
Кога. Пролетта (април–мај) и есента (септември–октомври). Летото во пустината е над 45 степени, а зимата може да биде ледена.
Безбедност. Околу кратерот нема ограда. Не приоѓајте до самиот раб, бидејќи карпите се ронат, а топлината е многу силна.
Последните пламени
Портата на пеколот е место што изгледа како од друга планета, но и место кое можеби наскоро ќе остане само спомен. Седењето крај огнот среде темната пустина, со шум на пламенот и ѕвездите над главата, е доживување што нема да го заборавите.
Практично
- Главен град: Ашхабад
- Валута: Туркменски манат (TMT) 100 € ≈ 391 TMT (официјален курс 3,5 TMT за 1 $ (1 € ≈ 3,91 TMT); пазарниот курс е многу повисок)
- Јазици: туркменски, руски
- Временска разлика: 3 часа повеќе од Македонија (4 во зима)
- Кратер: ≈70 м широк, ≈30 м длабок, гори од 1971
🇹🇲 Дарваза накратко
Гасен кратер во пустината Каракум што гори повеќе од 50 години, 260 км северно од Ашхабад.
- 🏨 Хотели во Ашхабад: Модерни: Јилдиз Хотел (кула со поглед), Огузкент (луксузен), Диван Хотел (центар); Друго: Арчабил (на булеварот), Спорт Хотел (поевтин)
- ⛺ Кај кратерот: Јурти и шатори што ги поставуваат туристичките агенции (вечера и ноќевање под ѕвездите)
- 🍴 Ресторани во Ашхабад: Туркменска кујна: Хезет (семеен), Магат (традиционален); Друго: АлпЕт Стекхаус (стекови), Асуши Бистро (јапонска)
- 📍 Места за посета: Ашхабад, Древен Мерв, Куња-Ургенч, Ниса, Каракум, Јангикала
- 🍽 Храна: Плов, Манти, Шашлик, чорек леб
- 🍵 Пијалак: Зелен чај и чал (ферментирано камилско млеко)
- 🐎 Симбол: Ахалтекински коњ, „златниот коњ“ на Туркменистан
Рестораните и хотелите водат до Google Maps, а останатите врски до Википедија.
✈ Како да стигнете од Балканот до Портата на пеколот
⚠ Пред патување: Туркменистан е многу затворена земја. Виза се добива само преку локална туристичка агенција, а движењето надвор од организираната тура е ограничено. Огнот во кратерот значително ослабе и властите планираат да го изгаснат.
Нема директни летови од Балканот. До Ашхабад (ASB) се патува околу 6–10 часа, најлесно преку Истанбул. Оттаму до кратерот се оди со џип низ пустината.
🔎 Споредете цени: Google Flights · Skyscanner · Kayak
- 1. Преку Истанбул најлесно Од Скопје до Истанбул, па директен лет до Ашхабад со Turkish Airlines или Turkmenistan Airlines. Turkish · Turkmenistan Airlines
- 2. Преку Дубаи Со flydubai или Turkmenistan Airlines од Дубаи до Ашхабад. flydubai
- 3. Ашхабад – Дарваза Околу 260 км на север низ пустината Каракум (≈4 часа), со џип на туристичка агенција. Последниот дел е песочен пат. Google Maps
- 4. Виза и тура За виза е потребно писмо-покана (LOI) од регистрирана туристичка агенција во Туркменистан, која го организира и патувањето. MFA Turkmenistan
Сите странски граѓани треба виза за Туркменистан, со писмо-покана од регистрирана агенција. Летовите, цените и правилата се менуваат, па проверете пред купување.
