Влијанието на медиумите врз децата: што треба да знаат родителите и бабите

Децата денес растат со екрани во рака. Цртани филмови на таблет, видеа на телефон, игри на компјутер, социјални мрежи уште пред тинејџерските години. Многу родители и баби после 40 се сеќаваат на своето детство со неколку канали на телевизија и цртани само во одредено време. Денес содржините се достапни секогаш и насекаде. Медиумите можат да бидат прекрасен извор на знаење и забава, но и силно влијание врз тоа како децата мислат, се чувствуваат и се однесуваат.

Како медиумите влијаат на децата?

Позитивно:

• учење јазици, бројки, букви, наука
• развој на креативност преку образовни игри и содржини
• поврзување со блиските на далечина, на пример видео-разговори со бабите
• откривање на нови интереси и хобија

Можни негативни влијанија:

• Сон: екраните навечер го одложуваат заспивањето и го влошуваат квалитетот на сонот.
• Движење: повеќе време пред екран често значи помалку игра надвор.
• Внимание и трпение: брзите, шарени содржини може да го отежнат фокусот на побавни активности, како читање.
• Однесување: насилни содржини може да влијаат на агресивноста и стравовите.
• Самодоверба и слика за телото: особено кај тинејџерите, преку социјалните мрежи.
• Реклами: децата тешко ја разликуваат рекламата од содржината.
• Безбедност: непримерени содржини, контакт со непознати, сајбер-насилство.

Не е проблем само колку време детето поминува пред екранот, туку и што гледа, со кого и наместо што.

Различни возрасти, различни правила

Најмалите деца: стручњаците препорачуваат помалите деца, особено до две години, да поминуваат што помалку време пред екрани, освен за видео-разговори со семејството. Тие најмногу учат преку игра, допир, разговор и движење.

Предшколците: кратко време, квалитетни образовни содржини и по можност заедно со возрасен, кој ќе објасни и ќе разговара.

Школските деца: јасни правила за времето и содржините, со приоритет на школото, сонот, играта надвор и дружењето.

Тинејџерите: повеќе слобода, но и разговор за безбедност, приватност, социјалните мрежи и критичко размислување.

Практични совети за родители и баби

Разговарајте со децата

Децата не треба само да слушаат забрани, туку и да разберат зошто.

• Прашајте што гледаат и што им се допаѓа.
• Објаснете дека не е сè вистина што се гледа на интернет.
• Зборувајте за рекламите и филтрите на фотографиите.
• Научете ги да не споделуваат лични податоци и фотографии.
• Кажете им дека секогаш можат да ви се обратат ако видат нешто што ги исплашило или ги вознемирило.

Вие сте пример

Децата многу повеќе учат од тоа што правиме отколку од тоа што го кажуваме. Ако родителите постојано се на телефон за време на ручек, на прошетка или во разговор, децата ќе го сметаат тоа за нормално. Обидете се и вие да имате време без екрани, да читате, да се движите и да разговарате.

Улогата на бабите и дедовците

Многу баби и дедовци после 50 и 60 години се секојдневно со внуците. Добро е да се договорат со родителите за истите правила за екраните, за детето да не добива различни пораки. Бабите и дедовците можат да бидат и прекрасна „противтежа“ на екраните: со приказни, игри, готвење, работа во градина и прошетки.

Кога да се загрижите?

Разговарајте со педијатар или психолог ако детето:

• станува многу раздразливо или агресивно кога ќе му се одземе екранот
• го губи интересот за други активности и дружење
• има проблеми со сонот, вниманието или школото
• се повлекува, е тажно или вознемирено по користење на социјалните мрежи
• е изложено на сајбер-насилство

Наместо заклучок

Медиумите се дел од светот во кој растат нашите деца и внуци, и не можеме, ниту треба целосно да ги забраниме. Но, можеме да ги научиме како да ги користат паметно, безбедно и умерено. Со јасни правила, разговор, заедничко време и добар пример, екраните можат да бидат алатка, а не замена за детството.