Да знаеш сама да се грижиш за себе е една од најважните вештини на возрасниот живот. Плаќаме сметки, решаваме проблеми, носиме одлуки. Но кога самостојноста ќе отиде предалеку, од сила станува ѕид. Психолозите тоа го нарекуваат хиперсамостојност или хипернезависност, а во општество што го слави индивидуализмот, таа често се гледа како нешто за восхит.
Кои се знаците?
- Ја одбивате секоја помош и претпочитате сè да направите сами, дури и кога ве чини многу повеќе време и енергија.
- На работа тешко делегирате задачи, па се преоптоварувате и се приближувате до прегорување.
- Сте претпазливи и недоверливи кон другите и ретко зборувате за себе.
- Тешко ги кажувате своите потреби, а длабоките и трајни врски ви се чинат напорни или заканувачки.
Последицата често е осаменост, иако однадвор изгледате како некој што сè држи под контрола.
Од каде доаѓа?
Хиперсамостојноста најчесто е заштита. Ако сме доживеале предавство, малтретирање или семејна траума, логично е да заклучиме дека е најбезбедно да се потпираме само на себе. Истражувањата ја поврзуваат со теоријата на приврзаност, особено со таканаречениот избегнувачки стил, кој се развива кога во детството не сме добиле сигурна и доследна поддршка.
Посебно често се јавува кај луѓе што како деца биле парентификувани, односно морале да преземат улога на возрасен и да се грижат за родителите или браќата и сестрите, на сметка на сопствените потреби. Од тие искуства остануваат длабоки уверувања: „не заслужувам поддршка“, „ранливоста е слабост“, „на другите не може да им се верува“. Хиперсамостојноста тогаш нуди чувство на контрола и сигурност.
Како да се ослободите од неа?
Промената не се случува преку ноќ. Почнува со мали, безбедни чекори:
- Доверете некому едноставна задача, на пример на колега или пријател.
- Побарајте совет, дури и кога мислите дека сами го знаете одговорот.
- Замолете некого да ви го пази миленичето или да ви донесе нешто од продавница.
Секое такво искуство гради мало парче доверба. Со време станува полесно да побарате помош и тогаш кога навистина ви е потребна. Кога раните се длабоки, а уверувањата цврсто вкоренети, вреди да се работи со психотерапевт, за да се најде рамнотежа меѓу здравата самостојност и отвореноста кон другите.
Да побарате помош не значи дека сте слаби. Значи дека веќе не морате сè да носите сами.
