„Извини што те замарам.“ „Само прашувам, ако не е проблем.“ „Знам дека можеби е глупаво, ама...“ Колку пати дневно почнуваме реченица со извинување, иако не сме направиле ништо лошо? Многу жени после 40 ќе се препознаат во ова. Цел живот сме се оправдувале: за одморот, за новата облека, за тоа што сме уморни, што сакаме нешто за себе, што не сме стигнале сè. Срамот кај многумина од нас не е чувство што доаѓа понекогаш, туку навика што ја носиме од детството.
Од каде доаѓа срамот?
Многу жени на нашата генерација израснале со пораки како:
- „Што ќе кажат луѓето?“
- „Не се фали.“
- „Добрите девојчиња не прават проблеми.“
- „Прво другите, па ти.“
- „Не плачи, не е толку страшно.“
- „Срамота е.“
Овие реченици, кажани со најдобри намери, нè учеле дека нашите потреби, чувства и желби се помалку важни и дека за секоја своја одлука треба да имаме добро објаснување.
Разликата меѓу вина и срам
Вината вели: „Направив нешто лошо.“ Таа може да биде корисна, бидејќи нè поттикнува да се извиниме и да поправиме грешка.
Срамот вели: „Јас сум лоша.“ Тој не се однесува на постапката, туку на целата личност. Затоа е многу поразорен и нè тера да се криеме, да се оправдуваме и да се намалуваме.
Како изгледа срамот како навика?
Се препознавате ли?
- Се извинувате и кога не сте виновни.
- Секоја одлука ја објаснувате долго и детално.
- Тешко примате комплимент, веднаш го намалувате.
- Чувствувате вина кога се одмарате.
- Тешко кажувате „не“.
- Се срамите да побарате помош.
- Се споредувате со другите и секогаш „губите“.
- Се плашите што ќе помислат другите за вашиот изглед, годините или изборите.
Срамот после 40
Во четириесеттите и педесеттите срамот често добива нови облици:
- Срам од телото: брчки, килограми, сива коса, промени во менопаузата.
- Срам од годините: чувство дека сме „престари“ за нов почеток, учење, љубов или мода.
- Срам од „неуспехот“: развод, кариера што не тргнала како што сакавме, финансиски тешкотии.
- Срам од грижата за себе: чувство дека сме себични ако мислиме на себе.
Но, после 40 имаме и нешто ново: искуство, мудрост и сила да ги преиспитаме старите пораки.
Не мора да се оправдувате за тоа што постоите, што имате потреби и што сакате да живеете добро.
Како да се ослободите од навиката на оправдување?
1. Забележете ја навиката. Еден ден бројте колку пати се извинувате или оправдувате без причина. Свесноста е првиот чекор.
2. Заменете го „извини“ со „благодарам“. Наместо „Извини што доцнам“, кажете „Благодарам што ме почека“. Наместо „Извини што те замарам“, „Благодарам што ме сослуша“.
3. Кажувајте „не“ без долги објаснувања. „Не можам овој пат“ е доволно.
4. Прифаќајте комплименти. Едноставно кажете „Благодарам“, без „ма, ова е старо“.
5. Зборувајте со себе како со пријателка. Дали би ѝ кажале на пријателката дека е глупава, дебела или неспособна? Не. Тогаш немојте ни на себе.
6. Споделете го срамот. Срамот расте во тајност, а се намалува кога зборуваме. Разговорот со пријателка од доверба често покажува дека не сме сами.
7. Преиспитајте ги старите пораки. Прашајте се: чија е оваа реченица во мојата глава? Дали и денес е вистинита?
8. Дозволете си задоволство. Одмор, нова облека, хоби, кафе со пријателки. Тоа не се луксузи што бараат оправдување, туку дел од здравиот живот.
Што да им пренесеме на децата и внуците?
Можеме да го прекинеме синџирот. Наместо „Што ќе кажат луѓето?“, да ги учиме децата:
- дека чувствата се дозволени
- дека грешките се дел од учењето
- дека е во ред да побараат помош
- дека нивното тело и нивните избори се вредни за почит
- дека „не“ е целосна реченица
Кога е потребна стручна помош?
Ако срамот е толку силен што ве спречува да живеете, да се дружите, да работите или ако е поврзан со тешки искуства од минатото, разговорот со психолог или психотерапевт може многу да помогне. Барањето помош не е срамота, туку чин на храброст.
Наместо заклучок
Срамот како навика е нешто што сме го научиле, а тоа значи дека можеме и да го одучиме. После 40 имаме право да престанеме да се оправдуваме за своите потреби, одлуки и чувства. Да застанеме исправено, да кажеме „благодарам“ наместо „извини“ и да си дозволиме да бидеме доволни такви какви што сме.
