Деновите стануваат пократки, утрата се темни, а навечер веќе во пет часот се палат светлата. Одеднаш ни се спие повеќе, посегнуваме по слатко, немаме волја за дружење и сè ни е тешко. Многумина ова го нарекуваат „есенска тага“ и мислат дека ќе помине само од себе. Но, кај некои луѓе тоа е нешто повеќе: сезонска депресија. А жените, особено во средните години, се меѓу најпогодените.
Што е сезонска депресија?
Сезонската депресија, или сезонско афективно растројство, е вид депресија што се повторува во одредено годишно време, најчесто во есен и зима, а се повлекува во пролет. Се смета дека е поврзана со намалената дневна светлина, која влијае на внатрешниот биолошки часовник и на хормоните што го регулираат сонот и расположението, како мелатонинот и серотонинот.
Кај многу луѓе се јавува блага форма, позната како „зимска тага“. Кај други симптомите се толку силни што го нарушуваат секојдневниот живот.
Зошто жените после 40?
- Жените генерално почесто имаат сезонска депресија од мажите.
- Хормонските промени во перименопаузата и менопаузата дополнително влијаат на расположението и сонот.
- Средните години носат многу обврски и стрес: работа, деца, остарени родители.
- Во зима помалку се движиме и помалку сме на дневна светлина, а често имаме и понизок витамин Д.
Како да ја препознаете?
Знаци на сезонска депресија
- Тага, празнина или безнадежност повеќето денови
- Губење интерес за работите што ве радуваат
- Постојан замор и недостиг на енергија
- Многу спиење и тешко станување наутро
- Зголемен апетит, особено за слатко и тестенини
- Зголемување на тежината
- Повлекување од луѓето, желба да „се зачаурите“
- Тешкотии со концентрацијата
- Раздразливост
- Чувство на вина или безвредност
Важно е симптомите да се повторуваат секоја година во исто време и да траат повеќе од две недели.
Разликата меѓу „есенска тага“ и депресија
Нормално е понекогаш да се чувствувате поспано и помалку расположено кога деновите се кратки и сиви. Но, ако тагата трае со недели, ако ве спречува да работите, да се дружите или да се грижите за себе, тоа не е обичен лош период и заслужува внимание.
Сезонската депресија не е мрзеливост ни слабост на карактерот. Тоа е состојба што може да се лекува.
Што може да помогне?
1. Дневна светлина. Излегувајте надвор секој ден, по можност наутро. Дури и облачниот ден дава повеќе светлина од внатрешното осветлување. Седете покрај прозорец, отворете ги завесите.
2. Движење. Утринска прошетка на светло е двоен лек: светлина и движење. Редовната физичка активност е еден од најефикасните природни начини за подобро расположение.
3. Редовен ритам. Станувајте и легнувајте во исто време, и за викенд. Тоа го стабилизира внатрешниот часовник.
4. Исхрана. Наместо слатко и бело брашно, изберете интегрални житарки, мешунки, риба богата со омега-3, зеленчук, овошје и јатки. Пијте доволно вода.
5. Витамин Д. Во зимските месеци нивото често е ниско. Проверете го со анализа и разговарајте со лекар за суплемент.
6. Дружење. Иако ви се чини дека најмногу сакате да бидете сами, контактот со луѓето помага. Закажете кафе, прошетка или повикајте пријателка.
7. Планирајте радост. Хоби, курс, концерт, кратко патување, нешто што ќе го чекате со нетрпение.
8. Светлосна терапија. Посебни светилки со силна светлина, кои се користат наутро, можат да помогнат кај сезонска депресија. Пред да купите, посоветувајте се со лекар, особено ако имате проблеми со очите или земате лекови.
Кога да побарате помош?
Разговарајте со вашиот матичен лекар, психолог или психијатар ако:
- симптомите траат повеќе од две недели
- ве спречуваат да работите и да се грижите за себе и семејството
- често сте без надеж или плачете без причина
- посегнувате по алкохол за да се почувствувате подобро
- имате мисли дека животот нема смисла или дека би било подобро да ве нема
Сезонската депресија успешно се лекува: со психотерапија, светлосна терапија, а понекогаш и со лекови. Колку порано се побара помош, толку полесно.
Подгответе се однапред
Ако знаете дека секоја есен ви е тешко, почнете со подготовка уште во септември: воведете утрински прошетки, планирајте активности за зимските месеци, разговарајте со лекар однапред и кажете им на блиските да внимаваат на вас.
Наместо заклучок
Есента и зимата носат и убави моменти: топол чај, мирис на печени костени, ќебе и добра книга. Но, ако сивилото ве притиска повеќе отколку што можете да носите, не мора да го трпите сами. Препознајте ги знаците, внесете малку повеќе светлина и движење во деновите и побарајте поддршка. Пролетта секогаш доаѓа, а до тогаш заслужувате да се чувствувате добро.
Текстот е информативен и не ја заменува консултацијата со лекар.
