Сите го познаваме. На кафе, на семеен ручек, на работа или во коментарите на социјалните мрежи, тој знае сè: од политика и економија до медицина, фудбал и поправка на автомобили. Зборува најгласно, со најмногу сигурност и без трунка сомнеж. А често знае најмалку. Психолозите за оваа појава имаат име: Данинг-Кругеров ефект. И ако сме искрени, понекогаш тој „знајко“ сме и ние самите.
Што е Данинг-Кругеров ефект?
Во 1999 година американските психолози Дејвид Данинг и Џастин Кругер објавија истражување во кое забележаа дека луѓето со послаби резултати на одредени тестови често значително ги преценуваа своите способности. Од друга страна, оние што беа подобри понекогаш се потценуваа.
Објаснувањето е едноставно и малку непријатно: за да знаеме колку малку знаеме за нешто, ни треба доволно знаење. Кога знаењето е мало, не ги гледаме ни сопствените грешки.
Колку повеќе учиме, толку повеќе гледаме колку уште не знаеме.
Важно е да се каже дека овој ефект не значи дека некои луѓе се „глупи“. Тој може да ни се случи на сите, во областите каде што немаме доволно искуство.
Зошто најгласните често знаат најмалку?
- Сигурноста се продава подобро од знаењето. Луѓето полесно веруваат на некој што зборува самоуверено, отколку на некој што вели „зависи“.
- Површното знаење изгледа како големо. Неколку видеа на интернет можат да создадат чувство дека сме експерти.
- Стручните луѓе се повнимателни. Тие ја знаат сложеноста на темата, па почесто велат „не сум сигурен“.
- Его и гордост. Признавањето дека не знаеме може да изгледа како слабост.
Мажите и „сè знам“ синдромот
Многу мажи растеле со пораката дека мажот треба секогаш да знае, да има одговор, да не покажува несигурност. „Не знам“ и „треба ми помош“ често се доживувале како знак на слабост. Затоа многумина и после 40 тешко признаваат дека нешто не знаат: кога се изгубени во сообраќај, кога не знаат да поправат нешто, кога имаат здравствен проблем, кога треба да побараат совет.
Но, искуството покажува дека вистинската сила е во способноста да се каже: „Не знам, ајде да проверам.“
Каде мажите после 40 најчесто паѓаат во оваа замка?
Препознавате ли се?
- Здравје: „Не ми треба лекар, ќе помине само.“ Или „Читав на интернет што е.“
- Автомобил и мајсторлак: „Ќе го поправам сам“, па настанува поголема штета.
- Пари и инвестиции: брзи одлуки според совети од пријател или интернет.
- Политика и вести: силни ставови врз основа на наслови, без читање подлабоко.
- Воспитување: „Јас знам што е најдобро за децата“, без да ги слушнеме.
- Технологија: потценување на новото, или преценување на сопственото знаење.
- Работа: отпор кон нови идеи од помладите колеги.
Зошто е ова важно после 40?
Со годините стекнуваме искуство, но и навики. Лесно е да помислиме дека веќе сè знаеме. А светот брзо се менува: технологијата, медицината, работните места, односите. Мажите што остануваат љубопитни и подготвени да учат се подобро подготвени за промените, имаат поздрави односи и често подобро здравје.
Како да ја препознаете замката кај себе?
- Колку сте сигурни во нешто, а колку навистина сте учеле за тоа?
- Кога последен пат сте сменале мислење поради нов доказ?
- Дали слушате за да разберете или чекате да зборувате?
- Дали ве нервира кога некој помлад знае нешто подобро?
- Дали лесно кажувате „не знам“?
Седум навики на мудриот човек
1. Кажувајте „не знам“ без срам. Тоа е почеток на учењето.
2. Поставувајте прашања. Љубопитноста е знак на интелигенција.
3. Слушајте стручњаци, а не само најгласните.
4. Проверувајте ги изворите. Еден наслов или едно видео не е доволно.
5. Учете нешто ново. Курс, книга, вештина. Почетникот во нова област брзо учи скромност.
6. Барајте повратна информација. Од партнерката, колегите, децата.
7. Сменете го мислењето кога треба. Тоа не е пораз, туку знак на зрелост.
Како да разговарате со „знајко“?
- Останете смирени, не влегувајте во натпревар кој е погласен.
- Поставувајте прашања: „Од каде го знаеш тоа?“
- Понудете извор, без исмевање.
- Понекогаш е најмудро едноставно да не расправате.
Наместо заклучок
Данинг-Кругеровиот ефект нè потсетува на нешто старо колку и филозофијата: мудриот човек знае дека не знае сè. После 40, кога имаме искуство, ни треба и храброст да останеме ученици. Најсилниот глас во просторијата не е секогаш најпаметниот. Понекогаш најпаметниот е оној што вели: „Ајде прво да видиме.“
